|
Na prawym brzegu Wisły, na skraju osady baranowskiej, w widłach Wisły i Babulówki ( Krzemienicy ) znajdował się już w średniowieczu, na miejscu obecnego zamku, rycerski dwór obronny, o którym wspomina Długosz, iż należał w XV w. do rodziny Baranowskich herbu Grzymała.
Przejście majętności baranowskich w 1578 r. do możnej rodziny Leszczyńskich herbu Wieniawa stanowi początek dziejów renesansowego zamku w Baranowie, którego architektoniczny kształt dochował się, mimo wielu zniszczeń i pożarów do naszych czasów i stanowi jeden z najcenniejszych pomników świeckiego budownictwa z czasów Odrodzenia w Polsce. Zamek w takiej postaci, w jakiej przetrwał do dziś, stanowi imponujący dowód wytwornego smaku i kultury estetycznej Leszczyńskich, którzy go zbudowali, urządzili wnętrza i przez z górą sto lat, bo od 1569 r. do 1677 r. zamieszkiwali.
Należeli oni do najznamienitszych w XVI i XVII w. rodów w Polsce.
Rafał (V) Leszczyński był jednym z najgłośniejszych ludzi swego okresu .
W Polsce, uchodził, jako świetny mówca, za trybuna szlachty, na sejmie piotrkowskim w 1548r. domagał się rozwodu króla Zygmunta Augusta z Barbarą Radziwiłłówną.
Rafał (V) przekazał dobra baranowskie w 1579r. młodszemu synowi Andrzejowi, wojewodzie brzesko kujawskiemu, który zbudował Zamek i założył w nim słynną bibliotekę. Zamek był główną rezydencją Andrzeja Leszczyńskiego i tym czasie miał go kilkakrotnie odwiedzać król Stefan Batory.
Sam Baranów stał się w tym czasie ważnym ośrodkiem reformacji w Polsce. Zamek w Baranowie z uwagi na wysoką wartość artystyczną oraz formę szczegółów architektoniczno rzeźbiarskich wskazuje na Santi - Gucciego jako twórcę budowli, która kończona była przez warsztaty pozostające pod wpływem Santi Gucciego, już po jego smierci.
Z okresu rządów Rafała (VII) Leszczyńskiego pochodzą zapewne bogate sztukaterie, przypisywane Janowi Baptyście Falconiemu, zachowane w sklepieniu baszty północno wshodniej.
W czasie najazdu szwedzkiego wiosną 1656 r. król szwedzki Karol Gustaw spotkał się pod Baranowem z dowodzonymi przez Pawła Sapiehę wojskiem litewskim. Baranów jednak zostawił nietknięty, gdyż nękani przez podjazdy Czarneckiego Szwedzi cofnęli się w kierunku Zawichostu. Ostatnim właścicielem zamku ze znamienitego rodu Leszczyńskich był Rafał (X) ,którego jedynym synem był Stanisław przyszły król Polski.
W latach 1677 1682 dziedzicem zamku był Dymitr Wiśniowiecki, który krótko władając zamkiem nie wprowadził żadnych znaczących zmian.
Kolejnym właścicielem zamku został książe Józef Karol Lubomirski herbu Śreniawa. Podjął on częściową przebudowę zamku i odnowienie wnętrz, powierzając te prace w 1695 r. jednemu z najwybitniejszych architektów, którzy działali wówczas w Polsce Tylmanowi z Gameren. On to dobudował miedzy dwoma basztami przy skrzydle zachodnim galerię obrazów, wspartą na otwartych arkadach parteru. Zmodernizował też elewacje zamkowe. Do wnętrz piętra zaprojektował bogate dekoracje stiukowe, zachowane do dziś w tzw. Galerii Tylmanowskiej oraz w przyległych pomieszczeniach. W rękach Lubomirskich zamek baranowski pozostawał od 1683 do 1720 r. Kolejnymi właścicielami byli: książe Paweł Sanguszko, Jacek Małachowski, Józef Potocki, Jan Krasicki. Częste zmiany właścicieli uchroniły zamek baranowski od większych przeobrażeń w XVIII w. Zachował on swój renesansowo- barokowy charakter, jaki nadali mu Leszczyńscy i Lubomirscy. Krasiccy odnowili zamek, chociaż trudno dziś ustalić na czym to odnowienie polegało, gdyż oba pożary w XIX w. zniszczyły prawie wszystkie wnętrza. Pod koniec XVIII w. w zamku miał przebywać często wedle tradycji biskup Ignacy Krasicki.
W dniu 24 września 1849 r. wybuchł w zamku pożar, który zniszczył wnętrza. Wypalone zostały stropy drewniane, dachy, wszystkie mobilia wraz z biblioteką umieszczoną w jednej z baszt zamkowych. Nie stać było Krasickich na przywrócenie rezydencji dawnej świetności, a ostatni jej właściciele nie wykazywali szacunku dla zabytków pozostałych w zamku. Dokonano w tym czasie niepowetowanych dewastacji, a gdy dobra baranowskie całkowicie podupadły i zostały wystawione na licytacje, kupił je w 1867r. Feliks Dolański z Grębowa. W rękach rodziny Dolańskich zamek pozostawał aż do II wojny światowej. W tym czasie w narożnej komnacie parteru obok baszty południowo zachodniej, urządzono kaplicę ozdobioną witrażami Józefa Mehoffera i obrazem Jacka Malczewskiego Matka Boska Niepokalana, umieszczonym w ołtarzu. Wystrój architektoniczny kaplicy nosił znamiona ,panującego na początku XX w. stylu secesji.
Ostatnim właścicielem zamku był Roman Dolański.
Na wskutek reformy rolnej z 1945 r. majątek ziemski wraz z zamkiem przeszedł na własność Skarbu Państwa.
W dniach 4 i 5 stycznia 1968 r. nastąpiło formalne przekazanie zamku w Baranowie Sandomierskim Kopalniom i Zakładom Przetwórczym Siarki "Siarkopol" w Tarnobrzegu.
W lipcu 1997r.nowym właścicielem została Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. w Warszawie która zarządza obiektem do dnia dzisiejszego.
|
|